Diệu đứng trước tủ quần áo cũ trong phòng khách.

Tuấn bảo tủ này từ hồi ông nội còn sống. Gỗ sồi, nặng như cục đá. Bên trong có mấy ngăn kéo nhỏ, toàn đồ cũ.

Bà Liên ra chợ mua rau. Cháu Bình ngủ trưa. Diệu có một tiếng rưỡi tự do.

Nàng kéo ngăn dưới cùng ra.

Mùi giấy cũ bay lên. Có mấy cuốn album ảnh bọc da nâu, góc sách đã sờn. Diệu lấy cuốn dày nhất ra, ngồi xuống sàn nhà.

Trang đầu: ảnh cưới bà Liên và ông nội. Đen trắng, hơi lem. Bà Liên trẻ, mặc áo dài trắng, cười nhẹ. Ông nội đội mũ, đứng thẳng như cột điện.

Diệu lật tiếp.

Ảnh bà Liên bế một đứa bé, khoảng một tuổi. Đứng trước căn nhà cấp bốn, có hàng rào tre. Mặt bà Liên tươi, mắt sáng.

Lật nữa.

Ảnh bà Liên ngồi trên chiếc ghế gỗ, bế hai đứa trẻ. Một đứa lớn hơn, khoảng ba tuổi, ngồi bên trái. Một đứa nhỏ hơn, khoảng sáu tháng, nằm trong lòng bà.

Diệu nhìn kỹ.

Đứa lớn hơn giống Tuấn hồi nhỏ. Nàng từng thấy ảnh Tuấn ba tuổi, cũng mái tóc đen, mắt to.

Nhưng đứa nhỏ...

Diệu chưa thấy bao giờ.

Nàng lật sang trang sau. Không còn ảnh đứa bé nữa. Chỉ còn ảnh Tuấn lớn dần: năm tuổi, bảy tuổi, mười tuổi.

Diệu nhìn lại trang có hai đứa trẻ.

Phía sau ảnh có chữ viết bằng bút bi xanh, nét chữ nghiêng: "Tuấn và Tuấn Minh, tháng 4 năm 1985."

Tuấn Minh.

Diệu nhớ mơ hồ. Tuấn từng nói bà Liên mất một đứa con. Nhưng anh không nói tên, không nói khi nào, không nói thêm gì. Chỉ nói: "Mẹ không thích nhắc đến chuyện đó."

Diệu cầm ảnh, nhìn kỹ đứa bé sáu tháng tuổi. Mặt tròn, má phúng phính. Mắt nhắm, như đang ngủ trong lòng mẹ.

Nàng nghe tiếng chìa khóa ở cửa.

Vội vàng cất album vào tủ, đóng ngăn kéo lại.

Bà Liên bước vào, xách túi ni lông đầy rau.

"Con về rồi à?" Bà nhìn Diệu.

"Dạ, con đang... xem tủ có cần dọn hổng ạ."

Bà Liên gật đầu, đi thẳng vào bếp.

---

Chiều đó, Tuấn về sớm.

Diệu đợi anh vào phòng, đóng cửa lại.

"Anh ơi, em tìm thấy ảnh cũ trong tủ."

Tuấn cởi cà vạt, nhìn vợ. "Ảnh gì?"

"Ảnh anh lúc nhỏ. Với một đứa bé khác."

Tuấn im lặng.

"Tuấn Minh phải hổng?" Diệu hỏi nhẹ.

Tuấn ngồi xuống giường, thở dài.

"Anh Tuấn Minh. Chết năm anh ba tuổi."

"Chết vì sao?"

"Anh không rõ lắm. Hồi đó anh còn nhỏ. Chỉ nhớ một đêm anh ấy khóc nhiều, sáng ra mẹ bế anh ấy đi bệnh viện. Chiều về, anh ấy không về nữa."

Tuấn nhìn xuống sàn nhà.

"Mẹ không bao giờ nói về anh ấy. Ba anh cũng không. Nhà mình như... như cái chuyện đó không tồn tại."

Diệu ngồi xuống cạnh chồng.

"Mẹ có nói nguyên nhân hổng?"

"Không. Anh hỏi một lần hồi lớp năm, mẹ khóc. Anh không dám hỏi nữa."

Diệu ôm tay Tuấn.

"Em nghĩ... có thể mẹ sợ mất cháu Bình như mất anh Tuấn Minh."

Tuấn gật đầu chậm.

"Có thể."

---

Tối đó, Diệu không ngủ được.

Nàng mở laptop, ngồi ở bàn làm việc trong phòng ngủ. Ánh đèn bàn vàng nhạt.

Gõ vào Google: "tử vong trẻ em năm 1985 Việt Nam."

Kết quả đầu tiên: một bài báo từ trang Bộ Y tế, năm 2010. Viết về lịch sử y tế Việt Nam.

"Giai đoạn 1980-1990, tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 5 tuổi cao do dịch bệnh tiêu chảy, suy dinh dưỡng, thiếu vắc-xin. Năm 1985, dịch tiêu chảy bùng phát tại nhiều tỉnh thành, đặc biệt ở vùng nông thôn và thành phố lớn do điều kiện vệ sinh kém..."

Diệu đọc tiếp.

"Trẻ em dưới một tuổi dễ tử vong do mất nước nhanh. Nhiều gia đình không kịp đưa con đến bệnh viện, hoặc bệnh viện thiếu thuốc, thiếu dung dịch truyền..."

Nàng nhìn màn hình.

Sáu tháng tuổi.

Tuấn Minh sáu tháng tuổi.

Diệu tưởng tượng bà Liên trẻ, hai mươi mấy tuổi, bế đứa con sáu tháng tuổi chạy trong đêm. Tìm bệnh viện. Không kịp.

Nàng tắt laptop, nhìn ra cửa sổ.

Bên ngoài, tiếng xe máy chạy qua phố. Tiếng chó sủa xa xa.

Diệu nghĩ đến bà Liên. Bà Liên kiên quyết với kiêng cữ, với cháo trắng, với cách nằm ngửa. Không phải vì bà cứng nhắc. Mà vì bà sợ.

Sợ như hồi đó.

---

Sáng hôm sau, Diệu thức dậy sớm.

Bà Liên đã thức từ sáu giờ, đang cho cháu Bình bú sữa công thức. Cháu bú chậm, mắt nhìn trần nhà.

Diệu đứng ở cửa phòng khách, nhìn bà Liên.

"Mẹ ơi, con muốn nói chuyện với mẹ."

Bà Liên nhìn lên, mặt không đổi.

"Nói gì?"

"Về... về việc nuôi cháu ạ."

Bà Liên đặt bình sữa xuống, vỗ lưng cháu Bình.

"Con cứ đi làm đi. Mẹ lo cháu."

"Nhưng mẹ..."

"Mẹ nuôi anh Tuấn lớn khôn. Mẹ biết cách nuôi con."

Giọng bà cứng.

Diệu nuốt nước bọt.

"Con biết mẹ từng... mất một đứa con."

Bà Liên dừng tay.

Không khí trong phòng như đông lại. Im lặng như tờ giấy ăn sáng.

Bà Liên đứng dậy, bế cháu Bình vào phòng ngủ, đóng cửa lại.

Diệu đứng ngoài, tay nắm chặt.

Nàng không nên hỏi.

Nhưng nàng cần hiểu.

---

Trưa đó, Diệu không đi làm.

Nàng gọi điện xin nghỉ, nói con ốm. Sếp không hỏi nhiều.

Diệu vào bếp, mở tủ lạnh. Lấy gạo trắng ra, vo gạo trong chậu nhôm. Nước vo gạo trắng đục, chảy qua kẽ ngón tay.

Nàng nấu cháo trắng.

Giống bà Liên nấu. Nước nhiều, gạo ít, lửa nhỏ. Không cho thêm gì.

Nhưng khi cháo sôi, Diệu lấy một ít thịt bò xay nhuyễn từ tủ lạnh. Thịt đã luộc chín từ hôm qua. Nàng xay lại bằng máy xay cầm tay, xay mịn như bột.

Rồi nàng cho thịt vào giữa bát cháo, khuấy nhẹ. Thịt chìm xuống đáy, không thấy từ trên mặt.

Cháo trắng. Nhưng bên trong có thịt.

Diệu mang bát cháo ra phòng khách.

Bà Liên đang ngồi xem ti vi, cháu Bình nằm trên nôi bên cạnh.

"Mẹ ơi, con nấu cháo cho cháu."

Bà Liên nhìn bát cháo.

Không nói gì.

Nhìn lâu.

Rồi bà đứng dậy, bế cháu Bình lên, ngồi xuống ghế. Múc một thìa cháo nhỏ, thổi cho nguội, đưa vào miệng cháu.

Cháu Bình mở miệng, nuốt.

Bà Liên múc thìa thứ hai.

Diệu đứng nhìn.

Bà Liên không nói "cảm ơn." Không nói "con làm đúng rồi." Không nói gì cả.

Nhưng bà cho cháu ăn.

Diệu thấy vai mình nhẹ đi một chút.

---

Chiều thứ Bảy, Diệu ra ban công phơi quần áo.

Cửa sổ phòng khách hé mở. Diệu nghe giọng bà Liên nói điện thoại.

"Ừ, tao biết. Nhưng tao hổng biết làm sao nữa."

Giọng bà Liên mệt.

"Nó cứ bảo khoa học, bảo sách vở. Nhưng tao sợ lắm. Sợ như hồi đó."

Diệu dừng tay.

"Hồi đó tao cũng nghe người ta. Người ta bảo con nhỏ ốm cho uống nước này, uống nước kia. Tao tin. Rồi một đêm nó mất. Tao hổng kịp làm gì cả."

Bà Liên im lặng.

Bên kia đầu dây, có tiếng ai đó nói. Diệu không nghe rõ.

Bà Liên nói tiếp: "Tao biết con dâu tao học nhiều. Nhưng tao sợ. Sợ mất cháu như mất con."

Diệu đứng yên.

Gió chiều thổi nhẹ, quần áo phấp phới.

Nàng nhìn xuống phố. Người đi người về. Xe máy chạy. Cuộc sống cứ thế trôi.

Nhưng trong nhà này, có một nỗi đau cũ như lớp vỏ cây khô. Im lặng bấy lâu, giờ mới vỡ ra một chút.

Diệu không biết phải làm gì.

Nhưng nàng biết một điều: bà Liên không phải kẻ thù. Bà chỉ là một bà mẹ từng mất con, giờ sợ mất cháu.

Và nàng, Diệu, cũng là một bà mẹ. Đang học cách yêu con, cách tin tưởng, cách buông bỏ.

Hai người đàn bà. Hai thế hệ. Cùng một nỗi sợ.

Diệu hít thở sâu.

Nàng cần nói chuyện với bà Liên. Thật sự nói chuyện. Không phải tranh luận, không phải thuyết phục.

Chỉ lắng nghe.

Và chia sẻ.

Nhưng không phải hôm nay. Hôm nay bà Liên đã mở lòng với người bạn bên kia đầu dây. Đó đã là một bước.

Diệu sẽ đợi. Sẽ kiên nhẫn.

Sẽ nấu thêm vài bát cháo nữa. Cháo trắng, với thịt giấu bên trong.

Từ từ, bà Liên sẽ tin.

Từ từ, họ sẽ hiểu nhau.

Diệu tin vậy.

Nàng phải tin vậy.