Thảo đứng trước cổng xưởng may cũ ở Bình Thạnh, tay cầm tờ giấy ghi địa chỉ.

Cổng sắt gỉ sét. Biển hiệu phai màu. Bên trong, tiếng máy may vẫn kêu lạch cạch như nồi cơm cháy ở đáy.

Bà cô Sáu đã cho địa chỉ này. Nói xưởng vẫn hoạt động, nhưng đã đổi chủ hai lần. Cô công nhân lớn tuổi tên Út vẫn làm ở đó. Cô biết bà Năm thời trẻ.

Thảo bước vào sân. Mùi vải ẩm và dầu máy bay vào mũi.

Một người phụ nữ tóc bạc đang ngồi cắt chỉ thừa. Thảo hỏi:

"Chị ơi, cho em hỏi cô Út còn làm ở đây hổng ạ?"

Người phụ nữ ngẩng đầu:

"Tôi đây. Cháu tìm tôi việc gì?"

Thảo ngồi xuống chiếc ghế nhựa bên cạnh. Nói thẳng:

"Dạ, em là con dâu bà Năm. Bà làm ở đây năm 1992. Em muốn hỏi về chú Toàn."

Cô Út đặt kéo xuống. Mắt nheo lại như đang lục tìm trong hộp ký ức cũ.

"Bà Năm... ừ, tôi nhớ. Người nhỏ nhắn, tóc búi thấp, làm ca đêm nhiều. Chú Toàn à... anh ấy cũng làm ở đây, phụ bảo trì máy may."

Thảo gật đầu. Không hỏi gấp. Để cô Út nhớ từ từ.

Cô Út cầm tách nước chè nguội trên bàn, uống một ngụm:

"Chú Toàn ly dị vợ năm 1990 hay 1991 gì đó. Vợ cũ bỏ đi với người khác, hổng có con. Anh ấy cô đơn lắm. Thấy bà Năm chăm chỉ, hiền lành, thì tán tỉnh."

"Bà Năm có đồng ý hổng ạ?"

Cô Út lắc đầu:

"Hổng. Bà từ chối nhẹ nhàng lắm. Chú Toàn cũng hổng ép. Nhưng mà tôi biết bà từ chối vì sao."

"Dạ?"

Cô Út chỉ vào góc xưởng:

"Chú Toàn hay uống rượu. Uống nhiều. Ngày nào cũng mang chai rượu đế về, ngồi uống một mình sau giờ làm. Tôi còn nhớ lần anh ta say, ngã đập đầu vào thùng vải. Máu chảy ròng ròng. Bà Năm thấy vậy, sợ lắm."

Thảo nghe mà thấy ngực nặng.

Cô Út tiếp:

"Bà Năm nói với tôi một câu. Tôi nhớ mãi. Bà bảo: 'Chị Út ơi, em sợ rượu lắm. Bố chúng nó chết vì tai nạn xe máy, uống say về. Em hổng muốn con em lớn lên thấy mùi rượu trong nhà nữa.'"

Thảo cúi đầu. Tay nắm chặt túi xách.

Cô Út nhìn Thảo, giọng nhẹ hơn:

"Bà Năm lúc đó làm ca đêm, 10 giờ tối đến 6 giờ sáng. Về nhà nấu cơm cho con, ngủ 3-4 tiếng, rồi lại dậy đưa con đi học. Tôi thấy bà mệt như tờ giấy ăn sáng, nhưng hổng bao giờ than."

Thảo hỏi:

"Sao bà lại chọn ca đêm ạ?"

"Ca đêm lương cao hơn. Một tháng thêm được 200 nghìn. Năm 1992 mà 200 nghìn, to lắm đó cháu."

Thảo tính nhanh. 200 nghìn năm 1992 tương đương một tháng ăn uống gia đình nghèo.

Cô Út đứng dậy, dẫn Thảo đi quanh xưởng:

"Bà Năm ngồi máy số 7. Máy cũ nhất, hay hỏng. Nhưng bà hổng đòi đổi máy khác. Bà bảo bà đã quen."

Thảo nhìn chiếc máy may cũ kỹ, sơn bong tróc. Mùi dầu máy nồng nặc.

Cô Út chỉ vào góc tường:

"Đằng kia là chỗ bà Năm treo túi vải. Bên trong có hộp cơm nhôm, vài cái bánh bông lan. Bà hay mua bánh bông lan loại rẻ nhất ở tiệm Như Lan gần đây, để dành ăn đêm khuya bụng đói."

Thảo nuốt nước bọt. Cổ họng nghẹn lại.

Cô Út quay lại:

"Chú Toàn cầu hôn bà Năm tháng 8 năm 1992. Tôi nhớ vì hôm đó trời mưa to, chú ấy đứng ngoài cổng xưởng, tay cầm bó hoa hồng ướt sũng. Bà Năm ra ngoài, nói chuyện với chú ấy khoảng 10 phút, rồi bà trả lại bó hoa. Chú Toàn đứng im một lúc lâu, rồi bỏ đi. Sau đó hổng lâu, chú ấy nghỉ việc, chuyển sang xưởng khác."

"Bà có nói gì với cô hổng ạ?"

"Có. Bà bảo: 'Em hổng dám cô đơn, nhưng em dám nghèo. Em hổng dám để con em sống với người đàn ông hay uống rượu.'"

Thảo gật đầu chậm.

Cô Út hỏi:

"Cháu tìm hiểu chuyện cũ làm gì?"

Thảo ngập ngừng:

"Dạ... em vô tình biết được bà từ chối nhiều người. Em muốn hiểu tại sao."

Cô Út mỉm cười:

"Bà Năm mạnh mẽ lắm. Nhưng cũng cô đơn lắm. Tôi thấy bà ngồi một mình trong ca đêm, tay may vải, mắt nhìn ra cửa sổ. Đêm nào cũng vậy. Chậm như nước rút mùa khô."

Thảo cảm ơn cô Út, xin phép ra về.

Ra đến cổng, cô Út gọi lại:

"Cháu ơi, bà Năm giờ khỏe chứ?"

"Dạ, bà vẫn khỏe."

"Thì tốt. Cháu về nói với bà, cô Út nhớ bà. Nhớ người bạn cũ."

Thảo gật đầu. Bước ra đường.

Trời chiều Sài Gòn, nóng oi. Xe cộ chạy rền trên đường Bình Thạnh.

Thảo đi bộ một đoạn, dừng lại trước tiệm bánh Như Lan. Biển hiệu cũ, nhưng vẫn còn đó.

Thảo bước vào. Mùi bơ và đường nồng nặc.

Bà chủ tiệm hỏi:

"Cháu mua gì?"

Thảo nhìn quầy kính. Bánh bông lan xếp thành từng hàng.

"Dạ, cho em một hộp bánh bông lan. Loại truyền thống."

Bà chủ gói bánh vào hộp giấy màu vàng, buộc dây đỏ.

Thảo cầm hộp bánh, bước ra đường.

Trên xe buýt về nhà, Thảo ôm hộp bánh trên lòng. Ngửi mùi bơ ngọt ngào.

Cô nhớ lại lần bà Năm mua bánh bông lan cho cháu nội. Cháu ăn một miếng, bỏ lại. Bà Năm gói kỹ phần còn lại, cất vào tủ lạnh.

Lúc đó Thảo nghĩ: sao bà keo kiệt thế.

Giờ Thảo hiểu. Bánh bông lan với bà Năm hổng phải đồ ăn vặt. Đó là bữa đêm khuya trong ca làm việc, là cái gì đó đủ no để tiếp tục may vải đến sáng.

Xe buýt dừng ở bến Bình Thạnh.

Thảo xuống xe. Đi qua con hẻm nhỏ. Nhìn những ngôi nhà cũ kỹ, tường xi măng bong tróc.

Cô tự hỏi: bà Năm đã đi qua hẻm này bao nhiêu lần? Đêm nào cũng 10 giờ, một mình, đi làm ca đêm?

Thảo dừng lại trước một quán nước vỉa hè. Ngồi xuống ghế nhựa. Gọi một ly nước chanh muối.

Cô mở điện thoại, đọc lại đoạn ghi chú về chú Toàn:

"Ly dị, hổng con, uống rượu nhiều. Cầu hôn tháng 8/1992. Bà Năm từ chối vì sợ rượu."

Thảo gõ thêm một dòng:

"Bà chọn ca đêm, ngủ 3-4 tiếng/ngày, để kiếm thêm 200k/tháng. Hổng chọn tái hôn với người đàn ông tử tế nhưng có tật xấu."

Cô uống hết ly chanh muối. Vị chua, mặn, ngọt lẫn lộn.

Thảo nhớ lại lần bà Năm can ngăn Tuấn uống bia khuya. Lúc đó Tuấn cãi:

"Mẹ ơi, con uống có mấy lon thôi. Hổng say đâu."

Bà Năm hổng nói gì. Chỉ đứng nhìn Tuấn với ánh mắt buồn.

Lúc đó Thảo nghĩ bà khó tính. Quản đàn ông trưởng thành như con nít.

Giờ Thảo hiểu. Bà hổng sợ Tuấn say. Bà sợ mùi rượu trong nhà. Sợ ký ức về chồng mình — người đàn ông tốt bụng nhưng chết vì tai nạn xe máy sau khi uống rượu.

Thảo trả tiền nước chanh. Bước ra đường.

Trời đã tối. Đèn đường vàng vàng.

Cô đi về phía bến xe buýt về Gò Vấp.

Trên xe, Thảo nhìn ra cửa sổ. Những dãy nhà cao tầng, những biển quảng cáo sáng rực.

Sài Gòn năm 2024. Khác xa Sài Gòn năm 1992.

Nhưng nỗi sợ của một người mẹ goá — nỗi sợ không bảo vệ được con — vẫn giống nhau.

Thảo ôm chặt hộp bánh bông lan.

Về đến nhà, Thảo thấy bà Năm đang ngồi ghế salon xem TV. Chương trình thời sự.

Thảo bước vào, đặt hộp bánh lên bàn:

"Mẹ ơi, con mua bánh bông lan về. Mẹ ăn thử."

Bà Năm ngẩng đầu, nhìn hộp bánh:

"Mua làm chi? Tốn tiền."

"Dạ, con thích ăn. Mua luôn cho mẹ."

Bà Năm mở hộp, lấy một miếng bánh. Cắn một miếng nhỏ. Nhai chậm.

Thảo ngồi xuống cạnh bà. Im lặng.

Trên TV, MC đọc tin về giao thông Sài Gòn. Tai nạn xe máy tăng cao.

Bà Năm thở dài:

"Giờ người ta lái xe bừa bãi quá. Hổng biết giữ mạng."

Thảo gật đầu:

"Dạ, đúng rồi mẹ."

Bà Năm hỏi:

"Con đi đâu về?"

"Dạ, con đi gặp bạn cũ."

Thảo hổng dám nói thật. Sợ bà Năm buồn.

Bà gật đầu. Hổng hỏi thêm.

Hai mẹ con ngồi xem TV một lúc. Im lặng nhưng hổng ngượng ngùng.

Thảo nhìn bàn tay bà Năm — nhăn nheo, gân guốc, móng tay cắt ngắn. Bàn tay đã cầm kim may hàng nghìn đêm ca.

Cô muốn nói: "Con biết về chú Toàn rồi. Con biết mẹ từ chối vì sợ rượu. Con hiểu mẹ rồi."

Nhưng Thảo hổng nói.

Vì nói ra thì bà Năm sẽ biết con dâu đã lục lọi quá khứ. Sẽ thấy xấu hổ. Sẽ tự hỏi: tại sao con dâu lại tìm hiểu chuyện cũ?

Thảo chỉ ngồi bên cạnh. Lặng lẽ.

Tuấn về muộn. Mùi bia thoang thoảng.

Bà Năm nhíu mày. Nhưng hổng nói gì.

Thảo đứng dậy, dắt Tuấn vào phòng:

"Anh uống ít thôi. Ngày mai đi làm sớm."

Tuấn gật đầu, nằm xuống giường.

Thảo ra ngoài, rót nước cho bà Năm:

"Mẹ uống nước rồi vào ngủ nhé. Khuya rồi."

Bà Năm nhận ly nước, uống một ngụm:

"Ừ, mẹ biết. Con cũng vào ngủ đi."

Thảo gật đầu.

Về phòng, Thảo nằm xuống giường. Tuấn đã ngủ, thở đều.

Thảo nhìn trần nhà. Bóng đèn ngoài đường chiếu vào qua rèm cửa.

Cô nhớ lại câu chuyện cô Út kể. Bà Năm đứng ngoài cổng xưởng, trả lại bó hoa hồng ướt sũng. Chú Toàn đứng im một lúc lâu, rồi bỏ đi.

Bà Năm lúc đó 42 tuổi. Còn trẻ. Còn cơ hội. Nhưng bà chọn một mình.

Thảo lật sang nằm nghiêng. Tay đặt dưới má.

Cô tự hỏi: nếu mình là bà Năm, mình có dám từ chối hổng?

Thảo hổng biết.

Cô chỉ biết: bà Năm mạnh mẽ hơn Thảo tưởng tượng.

Và cô đơn hơn Thảo nghĩ.

Thảo nhắm mắt. Ngủ thiếp đi.

Nằm mơ thấy bà Năm ngồi bên máy may số 7, tay cầm kim chỉ, mắt nhìn ra cửa sổ. Đêm khuya. Một mình.

Chậm như nước rút mùa khô.