Thảo xin nghỉ trưa sớm.

Chị Hằng nhìn lên từ máy tính, cười khẽ.

"Có hẹn bác sĩ à?"

"Không. Thăm bà cô."

Chị Hằng gật đầu. Không hỏi thêm.

Thảo thích làm việc ở trường mầm non này vì thế. Người ta không tò mò quá mức.

Xe buýt số 53 đậu sát vỉa hè. Thảo bước lên, tìm chỗ ngồi cuối xe. Túi xách đặt trên đùi. Trong túi có hộp thiếc. Trong hộp có ba phong bì vàng.

Thảo hổng định mang theo.

Nhưng sáng nay bà Năm hỏi: "Con đi đâu trưa nay?"

Thảo đáp: "Sang thăm bà cô Sáu."

Bà Năm gật. "Mua giúp mẹ ít nụ cau. Bà Sáu hay nhai nụ cau miền Tây."

Thảo nhìn bà. Bà Năm đang vén lá hành lá. Ngón tay nhăn nheo như lớp vỏ cây khô. Mắt không nhìn Thảo. Nhưng Thảo thấy vai bà hơi căng.

Bà biết con dâu sắp hỏi chuyện gì rồi.

Thảo cho hộp thiếc vào túi. Như mang theo chứng cứ.

Xe rẽ vào đường Phan Văn Trị. Nắng chiều xuyên qua cửa kính. Thảo nhắm mắt. Trong đầu lại hiện lên dòng chữ viết tay:

"Em Năm thân mến, anh biết em đang nuôi bốn đứa con một mình..."

Anh Hải viết năm 1985.

Năm đó bà Năm ba mươi lăm tuổi.

Thảo ba mươi tám tuổi năm nay. Hơn bà ba tuổi.

Nhưng nếu bây giờ Tuấn chết — Thảo rùng mình — Thảo hổng biết mình sẽ làm gì.

Có lẽ sẽ ôm điện thoại khóc suốt đêm.

Có lẽ sẽ gọi mẹ đẻ về ở cùng.

Có lẽ sẽ bán nhà, về quê.

Nhưng chắc chắn Thảo sẽ hổng nuôi con một mình suốt hai mươi năm.

Xe dừng trước chợ Gò Vấp. Thảo xuống. Mùi cá nướng và khói xe lan đầy không khí. Thảo mở Google Maps. Nhà bà cô Sáu cách đây ba trăm mét.

Thảo đi chậm. Quan sát hai bên đường.

Dãy nhà cũ san sát nhau. Tường vàng phai. Mái tôn gỉ sét. Cửa gỗ sơn xanh bong tróc. Giống hệt khu phố mà bà Năm kể từng ở.

Bà cô Sáu mở cửa trước khi Thảo gõ.

"Thảo à? Vào, vào."

Bà cô nhỏ hơn bà Năm. Tóc bạc trắng buộc búi thấp. Áo bà ba nâu sẫm. Quần đen. Giọng nói chậm rãi, trầm.

"Con ngồi đây. Bà pha trà."

Nhà bà cô hẹp. Phòng khách vừa đủ một bộ salon gỗ cũ. Bàn thờ ông nội ngoại ở góc tường. Mùi hương trầm quyện mùi gỗ ẩm.

Bà cô đặt ấm trà xuống bàn. Ngồi đối diện Thảo.

"Năm nó có biết con sang đây không?"

Thảo lắc đầu. "Hổng ạ. Con chỉ nói đi thăm bà cô."

Bà cô gật. Rót trà. Tách nhỏ, không quai.

"Con muốn hỏi gì?"

Thảo mở túi xách. Lấy hộp thiếc ra.

Bà cô nhìn hộp. Mắt nheo lại.

"Ô... cái hộp này."

Thảo đặt hộp lên bàn. "Con tìm thấy ở gác xép. Có ba lá thư. Người ta... cầu hôn bà Năm."

Bà cô mở nắp hộp. Lấy ba phong bì ra. Sờ nhẹ. Như sờ vào một thứ gì đó rất xa.

"Bà nhớ ba người này," bà cô nói. "Nhất là anh Hải."

Thảo ngồi thẳng người.

Bà cô đặt phong bì đầu tiên xuống.

"Anh Hải là thợ điện. Nhà ở cạnh xưởng may Năm làm việc. Năm 1985. Lúc đó Năm ba mươi lăm tuổi. Bốn đứa con từ năm tuổi đến mười hai tuổi."

Bà cô uống một ngụm trà. Tiếp.

"Anh Hải tốt người lắm. Hay sửa điện miễn phí cho hàng xóm. Mỗi tối về từ xưởng may, Năm kéo bốn đứa con đi qua nhà anh Hải. Anh hay cho bọn trẻ ăn bánh. Tụi nhỏ thích anh lắm."

Thảo hỏi: "Sao bà Năm hổng đồng ý?"

Bà cô im lặng.

Rồi bà nói, giọng như tờ giấy ăn sáng — mỏng manh, dễ rách:

"Năm nó sợ."

"Sợ gì ạ?"

"Sợ anh Hải tốt lúc đầu thôi. Sợ sau khi cưới rồi, anh thấy nuôi bốn đứa con người khác quá khó, anh bỏ bê. Hoặc tệ hơn — anh đánh đập."

Thảo há miệng.

Bà cô gật đầu.

"Con biết hổng? Hồi đó có một bà hàng xóm tái hôn. Lúc đầu ông chồng mới cũng hứa yêu thương con riêng. Nhưng sáu tháng sau, ổng đánh đứa con gái bà đến gãy tay. Năm nó chứng kiến. Năm nó nói với tôi: 'Con tôi hổng có cha rồi, đừng để chúng nó thêm chữ dì ghẻ nữa.'"

Phòng khách im lặng.

Chỉ còn tiếng quạt trần kêu rè rè.

Thảo ngồi yên. Cảm giác như có cục đá trong họng.

Bà cô tiếp tục.

"Anh Hải chờ Năm trả lời ba tháng. Rồi anh lấy vợ khác. Người đàn bà không có con. Năm nó khóc một đêm. Nhưng sáng hôm sau, Năm lại thức dậy năm giờ, đi làm."

Thảo nhìn xuống ba phong bì.

"Ba người này... đều như vậy ạ?"

Bà cô gật.

"Cả ba. Chú Toàn năm 1992 thì Năm sợ ổng uống rượu nhiều. Bác Khiêm năm 2001 thì Năm sợ làm phiền các con — lúc đó các con đã lớn, Năm sợ đưa người lạ vào nhà các con không thoải mái."

Bà cô đứng dậy. Đi vào phòng trong. Quay ra với một tấm ảnh đóng khung.

"Đây. Năm năm ba mươi lăm tuổi."

Thảo nhìn ảnh.

Bà Năm trong ảnh trẻ. Tóc dài buộc đuôi gà. Áo bà ba xanh nhạt. Mắt sáng. Miệng cười nhẹ.

Nhưng vai bà hơi gù. Tay bà để trên vai đứa con lớn nhất. Động tác ôm đứa bé như ôm cả thế giới.

Thảo nhìn lâu.

Rồi Thảo nói: "Bà đẹp."

Bà cô gật. "Năm nó đẹp. Nhưng nó chọn khổ."

"Bà cô có bao giờ khuyên bà Năm... chọn cách khác không ạ?"

Bà cô rót thêm trà.

"Có. Tôi khuyên Năm lấy anh Hải. Anh Hải thực sự tốt người. Nhưng Năm nó cứng đầu. Năm nói: 'Chị ơi, nếu em sai, em chịu. Nhưng nếu em đúng mà bọn con khổ, em hổng tha cho em được.'"

Thảo cúi đầu.

Bà cô nói tiếp:

"Con biết hổng, Thảo? Đàn bà mình thường sợ hai thứ. Một là sợ khổ. Hai là sợ con khổ. Năm nó chọn cái thứ nhất."

Thảo gật đầu. Không nói được gì.

Bà cô đứng lên mở tủ. Lấy ra một túi nụ cau.

"Đây. Mang về cho Năm. Nói Năm tôi hỏi thăm."

Thảo nhận túi cau. Đứng dậy.

"Cảm ơn bà cô."

Bà cô nắm tay Thảo.

"Năm nó khó tánh lắm. Nhưng nó yêu con cháu hơn yêu mạng nó. Con hiểu Năm nhiều hơn, Năm sẽ bớt cô đơn."

Thảo gật đầu. Mắt cay cay.

Ra khỏi nhà bà cô, Thảo đứng giữa vỉa hè.

Nắng chiều chói chang.

Xe cộ qua lại ồn ào.

Nhưng Thảo chỉ nghe thấy giọng bà Năm trong đầu:

"Con tôi hổng có cha rồi, đừng để chúng nó thêm chữ dì ghẻ nữa."

Thảo đi bộ về bến xe buýt.

Trên đường, Thảo nhớ lại.

Năm ngoái, Thảo định cho con gái học thêm ba môn: Toán, Anh Văn, Vẽ.

Bà Năm ngăn.

"Con còn nhỏ. Học nhiều quá mệt."

Thảo cãi: "Bây giờ ai cũng học thêm. Con không học sẽ tụt hậu."

Bà Năm lắc đầu: "Tụt hậu còn hơn kiệt sức."

Thảo không nghe. Đăng ký cả ba lớp.

Hai tháng sau, con gái sốt cao. Bác sĩ nói: "Stress."

Thảo phải bỏ hai lớp. Chỉ giữ lại môn Toán.

Bây giờ Thảo hiểu.

Bà Năm nói từ kinh nghiệm.

Bà từng đẩy bốn đứa con học hành quá sức. Năm 1987, đứa con thứ hai bị sốt xuất huyết. Bà Năm phải bán chiếc tủ gỗ duy nhất để đóng viện phí.

Thảo ngồi lên xe buýt.

Tựa đầu vào cửa kính.

Trong túi xách, hộp thiếc nặng như cục đá.

Thảo mở điện thoại. Soạn tin nhắn cho chồng:

"Anh ơi. Tối nay về sớm. Em muốn nấu món mẹ thích."

Tuấn trả lời ngay: "Sao vậy em?"

Thảo gõ: "Không sao. Em chỉ muốn."

Xe rẽ vào đường Phan Đăng Lưu.

Thảo nhìn ra ngoài cửa sổ.

Dãy nhà cao tầng. Biển quảng cáo. Người đi xe máy tấp nập.

Nhưng Thảo chỉ thấy bà Năm năm ba mươi lăm tuổi.

Một người đàn bà trẻ. Đẹp. Có cơ hội sống dễ thở hơn.

Nhưng bà chọn cái khó.

Chọn sợ con khổ hơn sợ mình khổ.

Xe dừng ở bến Thảo xuống.

Thảo đi vào chợ. Mua nửa ký ba chỉ. Mua rau muống. Mua cà chua.

Rồi Thảo dừng lại trước quầy bán bánh.

Có một loại bánh bông lan cọng dừa. Bà Năm thích lắm. Nhưng bà chỉ mua khi giảm giá.

Thảo mua hai cái. Không giảm giá.

Về đến nhà, năm giờ chiều.

Bà Năm đang tưới cây trước sân.

"Con về rồi à?"

"Dạ."

Thảo đưa túi nụ cau.

"Bà cô Sáu gửi."

Bà Năm nhận túi. Mắt nhìn Thảo. Nhìn lâu.

Rồi bà hỏi: "Bà Sáu có kể gì không?"

Thảo gật đầu. "Có."

Bà Năm im lặng.

Rồi bà nói: "Con đói chưa? Mẹ nấu cơm."

Thảo lắc đầu. "Để con nấu. Mẹ nghỉ ngơi."

Bà Năm nhìn con dâu. Ánh mắt khác thường.

Nhưng bà không hỏi thêm. Chỉ gật đầu.

"Thế thì mẹ tưới xong mấy gốc cây."

Thảo vào bếp.

Đặt túi thịt lên bàn. Mở tủ lạnh lấy hành tỏi.

Trong đầu vẫn văng vẳng câu nói của bà cô:

"Năm nó chọn khổ."

Thảo rửa rau.

Nước chảy lạnh qua đầu ngón tay.

Thảo nghĩ: mình từng chọn cái gì?

Chọn yêu Tuấn. Chọn lấy chồng. Chọn sinh con.

Nhưng đó là những lựa chọn dễ.

Lựa chọn khó là gì?

Lựa chọn khó là từ chối cái dễ để bảo vệ người khác.

Thảo chưa bao giờ làm việc đó.

Bà Năm làm suốt hai mươi năm.

Thảo thái thịt ba chỉ.

Dao chặt đều. Miếng thịt mỏng.

Bà Năm thích ăn thịt thái mỏng. Dễ nhai.

Trước đây Thảo thái dày. Vì nhanh.

Giờ Thảo thái mỏng. Từng miếng.

Chậm như nước rút mùa khô. Nhưng đúng cách.

Tối hôm đó, ba người ngồi ăn cơm.

Tuấn nói: "Hôm nay mẹ vui nhỉ?"

Bà Năm cười khẽ. "Vui à?"

"Mẹ cười nhiều hơn mọi ngày."

Bà Năm nhìn Thảo.

Thảo gắp thịt cho bà.

"Mẹ ăn thêm."

Bà Năm nhận bát. Mắt nhìn con dâu lâu.

Rồi bà nói: "Thảo khôn hơn mẹ tưởng."

Tuấn cười: "Mẹ khen vợ anh à?"

Bà Năm gật. "Khen."

Thảo cúi đầu ăn cơm. Mắt nóng ran.

Sau bữa cơm, Thảo rửa bát.

Bà Năm đứng cạnh lau bát.

Hai người không nói gì.

Nhưng không còn im lặng xa cách như trước.

Bây giờ là im lặng gần gũi.

Im lặng của hai người đàn bà hiểu nhau.

Thảo lau tay. Quay sang bà Năm.

"Mẹ."

"Gì?"

"Không có gì. Chỉ muốn gọi mẹ thôi."

Bà Năm mỉm cười. Vỗ vai con dâu.

"Ngủ sớm. Mai còn dạy học."

Thảo gật đầu.

Về phòng, Thảo mở tủ. Lấy hộp thiếc ra.

Ba phong bì vàng vẫn nằm yên trong đó.

Thảo chưa trả lại cho bà Năm.

Có lẽ sẽ hổng bao giờ trả.

Có lẽ bà Năm cũng hổng muốn nhìn thấy chúng nữa.

Vì đó là ba con đường bà đã không đi.

Thảo cất hộp vào ngăn tủ sâu nhất.

Rồi Thảo nằm xuống giường.

Bên cạnh, Tuấn đã ngủ.

Thảo nhắm mắt.

Trong đầu lại hiện lên hình ảnh bà Năm năm ba mươi lăm tuổi.

Một người đàn bà ôm chặt bốn đứa con.

Lựa chọn cái khó.

Vì sợ con khổ hơn sợ mình khổ.

Thảo nghĩ: mình có dám làm vậy không?

Thảo chưa biết câu trả lời.

Nhưng Thảo biết một điều: từ giờ, mình sẽ hổng bao giờ coi thường bà Năm nữa.