Mai đang lau tủ quần áo trong phòng khi album ảnh rơi xuống.

Bìa da nâu đã sờn. Góc cạnh mẻ như tờ giấy ăn sáng. Mai cầm lên, định xếp lại vào ngăn tủ trên cao.

Nhưng một tấm ảnh tuột ra.

Mai cúi xuống nhặt. Một người phụ nữ trẻ đứng trên bục giảng. Áo dài trắng. Tóc búi cao. Trên bàn giáo viên có bình hoa huệ trắng. Phía sau là bảng đen viết chữ "Chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11".

Người phụ nữ trong ảnh cười.

Mai nhìn kỹ hơn. Khuôn mặt quen.

Bà Sáu.

Mẹ chồng Mai.

Mai mở album ra. Trang đầu tiên, hàng chữ viết tay màu xanh nhạt dần: "Trần Thị Hương Lan — Giáo viên Trường Tiểu học Trần Quốc Toản — 1978-1995".

Bà Sáu tên là Hương Lan.

Mai chưa bao giờ biết tên đầy đủ của mẹ chồng. Ba năm nay, cả nhà gọi bà là "bà Sáu". Chồng Mai gọi là "Mẹ". Mai gọi là "Mẹ ơi".

Mai lật từng trang. Ảnh bà Sáu đứng giữa học trò. Ảnh bà nhận giấy khen. Ảnh bà trong lễ kỷ niệm trường. Trong mỗi tấm ảnh, bà đều cười. Nụ cười tươi như hoa huệ trong bình.

Không giống bà Sáu mà Mai biết.

Bà Sáu mà Mai biết là người phụ nữ ít nói. Ngồi trong phòng riêng cả ngày. Ra ngoài chỉ để ăn cơm. Ăn xong về phòng ngay. Không xem tivi. Không xuống lầu tụ tập với hàng xóm. Không đi chợ. Không đi chùa.

Bà sống như bóng người trong căn hộ cư xá Bắc Hải này.

Mai nghe tiếng chìa khóa ngoài cửa.

Chồng Mai về.

"Anh Tuấn ơi."

Tuấn bước vào phòng. "Sao em?"

Mai đưa album cho chồng. "Em lau tủ thì rơi xuống. Mẹ hồng có kể anh nghe Mẹ từng làm giáo viên không?"

Tuấn nhìn ảnh. Mặt anh đờ đi.

"Mẹ có làm giáo viên."

Anh ngồi xuống mép giường. Cầm album trên tay. Lật từng trang chậm chậm.

"Nhưng Mẹ hổng thích nhắc chuyện đó."

Mai ngồi xuống bên cạnh chồng. "Sao lại hổng thích? Mẹ nhìn vui vẻ mà. Trong ảnh này."

Tuấn im lặng một lúc. "Ba em mất năm 1995. Sau đó Mẹ nghỉ dạy. Từ đó đến giờ, Mẹ hổng bao giờ nhắc đến trường cũ."

"Ba anh mất sao?"

Mai biết ông nội các cháu đã mất. Nhưng chồng chưa kể cụ thể.

Tuấn gật. "Ung thư gan. Phát hiện muộn. Ba em đi nhanh lắm. Chưa đầy ba tháng."

"Mẹ chắc đau lắm."

Tuấn nhìn xuống album. "Sau khi Ba mất, Mẹ như người khác. Trước đó Mẹ hay cười. Hay kể chuyện học trò cho anh em nghe. Hay nấu nhiều món. Nhưng sau đó... Mẹ chỉ còn im lặng."

Mai nhìn tấm ảnh bà Sáu cười trên bục giảng. Rồi nhìn ra ngoài cửa phòng. Phòng bà Sáu đóng kín.

Bà ở trong đó.

Một mình.

Như mọi ngày.

Mai thở ra. "Anh cho em mượn album này được hổng? Em muốn xem kỹ hơn."

Tuấn do dự. "Em định làm gì?"

"Em hổng biết. Nhưng em nghĩ... em muốn hiểu Mẹ hơn."

Tuấn đưa album cho Mai. "Em cẩn thận. Đừng để Mẹ thấy em lục tủ."

Mai ôm album vào lòng. Bìa da sờn lạnh như cục đá trong họng.

Tối hôm đó, Mai ngồi trong phòng ngủ lật từng trang ảnh.

Bà Sáu trong ảnh trẻ trung. Mái tóc dài buông xõa trong một vài tấm. Áo dài nhiều màu. Xanh nhạt. Hồng phấn. Trắng.

Có một tấm ảnh bà đứng cạnh một người đàn ông. Ông mặc áo sơ mi trắng. Tay ôm vai bà. Hai người cười.

Ba chồng Mai.

Mai nhìn kỹ khuôn mặt ông. Gương mặt hiền. Mắt híp lại khi cười.

Giống Tuấn.

Mai đặt ngón tay lên tấm ảnh. Hai người trong ảnh nhìn hạnh phúc. Ánh mắt họ sáng.

Sao giờ bà Sáu lại sống như thế?

Mai nhớ lại buổi tối đầu tiên về ở cư xá này. Ba năm trước. Tuấn dẫn Mai về ra mắt mẹ. Bà Sáu ngồi trong phòng riêng. Ánh đèn vàng mờ. Bà gật đầu khi thấy Mai. Không cười. Không hỏi han gì.

"Mẹ đồng ý là được."

Tuấn nói vậy với Mai.

Rồi hai người cưới. Mai về ở chung. Bà Sáu vẫn sống như cũ. Ít nói. Ít ra khỏi phòng. Ăn cơm thì xuống bếp. Ăn xong về phòng.

Mai từng cố gắng nói chuyện với bà. Hỏi bà muốn ăn gì. Hỏi bà có khỏe không. Hỏi bà có cần gì không.

Bà chỉ gật. Hoặc lắc đầu. Rồi quay lưng.

Dần dần Mai thôi hỏi.

Dần dần Mai chấp nhận.

Mẹ chồng là người khó gần. Thế là đủ.

Nhưng giờ nhìn những tấm ảnh này, Mai cảm thấy có gì đó sai.

Bà Sáu không phải người sinh ra khó gán.

Bà từng là người khác.

Mai nhìn đồng hồ. 11 giờ đêm. Ngoài hành lang vắng lặng. Bà Sáu chắc đã ngủ.

Mai đóng album lại. Đặt xuống bàn.

Sáng mai, Mai sẽ thử nói chuyện với bà.

Lần này, khác.

---

Sáng hôm sau, Mai dậy sớm nấu cháo gà.

Món bà Sáu thích.

Tuấn từng kể, trước kia mẹ anh hay nấu cháo gà cho anh em khi ốm. Cháo nhừ. Gà xé nhỏ. Rắc hành lá.

Mai học cách nấu từ một bà hàng xóm.

Cháo sôi lăn tăn trong nồi. Mùi gà thơm lan ra hành lang cư xá. Mai múc ra bát. Rắc hành lá. Bỏ tí tiêu.

Bà Sáu bước ra từ phòng.

Bà mặc áo bà ba nâu. Tóc bạc buộc gọn sau gáy. Khuôn mặt không biểu cảm.

"Mẹ ơi, con nấu cháo gà. Mẹ ăn sáng đi."

Bà gật đầu. Ngồi xuống bàn ăn.

Mai đặt bát cháo trước mặt bà. Rồi ngồi đối diện.

"Mẹ ăn nóng đi. Để nguội hổng ngon."

Bà Sáu cầm thìa múc cháo. Ăn chậm rãi. Không nói gì.

Mai ngồi nhìn bà. Trong lòng nghĩ ngợi làm sao mở đầu.

"Mẹ ơi."

Bà ngẩng lên.

"Hôm qua con lau tủ quần áo. Có một album ảnh rơi xuống. Con nhìn thấy... Mẹ từng làm giáo viên phải hổng?"

Bà Sáu đặt thìa xuống.

Khuôn mặt bà cứng lại như lớp vỏ cây khô.

"Con lục tủ của mẹ à?"

Giọng bà lạnh.

Mai nghe tim mình đập nhanh. "Con hổng cố ý. Album nó rơi xuống thật. Con thấy ảnh Mẹ đẹp lắm. Mẹ trông vui."

Bà Sáu đứng dậy. Bỏ bát cháo dở dang. Quay lưng đi về phòng.

"Mẹ ơi."

Mai đứng theo.

Bà Sáu dừng lại ở cửa phòng. Không quay đầu.

"Lần sau đừng lục đồ của mẹ."

Rồi bà bước vào phòng. Đóng cửa lại.

Mai đứng ngoài hành lang. Nhìn cánh cửa đóng kín.

Lòng mình nặng như nồi cơm cháy ở đáy.