Gác xép nhà ba tầng trên đường Phan Huy Ích có cái nóng như lò nung.

Thảo quệt tay lên trán, mồ hôi chảy ròng. Bụi bay mù mịt mỗi lần chồng — Tuấn — kéo thùng carton ra. Ánh nắng chiều chiếu qua ô thông gió, cắt thành những vệt sáng vàng ươm.

"Sao mẹ cất giữ toàn đồ vô dụng thế này?" Thảo lẩm bẩm.

Tuấn ngẩng lên, mặt đầy mồ hôi. "Mẹ vậy đó. Cái gì cũng giữ. Bảo còn xài được."

Thảo nhìn đống đồ chất cao quá đầu người. Bình hoa sứ bị bể miệng. Mấy cái quạt cũ không còn cánh. Hộp bánh Danisa đựng kim chỉ, đầy ba hộp. Cái điện thoại bàn Nokia đời tám chín mươi, vỏ vàng ố.

"Còn xài được cái gì chứ?" Thảo càu nhàu. "Giờ đám giỗ ông nội hai mươi lăm năm, mình dọn chỗ để bàn thờ tạm, mẹ còn bảo đừng vứt. Nhà ba tầng mà sống như nhà cấp bốn."

Tuấn không đáp. Anh kéo tiếp thùng giấy ra. Bên trong toàn quần áo cũ, mùi ẩm mốc bay ra nồng nặc.

Thảo đứng dậy, phủi bụi trên quần. Mười năm làm con dâu, Thảo chưa bao giờ hiểu được mẹ chồng. Bà Năm — tên thật là Trần Thị Năm — năm nay bảy mươi lăm tuổi. Goá chồng từ năm ba mươi lăm. Nuôi bốn đứa con khôn lớn. Tuấn kể hồi nhỏ, bốn anh em ăn cơm chan nước mắm suốt. Mẹ làm công nhân xưởng may, ca ngày ca đêm.

Giờ bốn đứa đều trưởng thành. Anh cả làm kỹ sư xây dựng. Chị hai mở tiệm tạp hóa ở Thủ Đức. Tuấn làm nhân viên văn phòng. Em tư sửa xe máy.

Nhưng bà Năm vẫn sống như người nghèo.

Thảo từng bảo Tuấn: "Mẹ anh có bốn đứa con, có tiền hưu, sao còn mua rau héo ở chợ? Sao còn giặt quần áo bằng tay? Máy giặt mình mua cho ba năm rồi, mẹ mở ra đúng hai lần."

Tuấn chỉ cười nhạt. "Mẹ quen rồi. Anh bảo mẹ mấy lần, mẹ bảo tốn điện."

"Tốn điện mười nghìn một tháng mà tiếc." Thảo đã nói vậy.

Bây giờ đứng giữa gác xép, nhìn đống đồ cũ, Thảo thấy mình hiểu thêm một chút về bà Năm. Nhưng chỉ là hiểu kiểu thương hại. Không phải kiểu kính trọng.

Thảo nghĩ: người đàn bà này đã hy sinh cả đời. Nhưng hy sinh mù quáng. Không biết sống cho bản thân. Không biết tận hưởng.

"Anh ơi, thùng này nặng quá." Tuấn gọi.

Thảo quay lại. Tuấn đang cố kéo một thùng xốp to, dán băng keo nâu đã bong tróc.

Thảo bước tới, hai vợ chồng cùng kéo. Thùng xốp trượt ra, bụi bay mù mịt. Bên trong toàn album ảnh cũ, sổ sách, mấy cái bình gốm nhỏ.

Thảo mở một album. Ảnh đen trắng, mờ nhạt. Bà Năm trẻ, tóc dài, đứng cạnh một người đàn ông mặc áo sơ mi trắng. Ông nội Tuấn.

"Ảnh cưới mẹ ba mươi tuổi," Tuấn nói. "Ba mất năm mẹ ba mươi lăm. Anh lúc đó năm tuổi."

Thảo gật đầu. Câu chuyện này Tuấn kể nhiều lần rồi. Bà Năm trở thành góa phụ khi còn trẻ. Nuôi bốn đứa con bằng nghị lực. Không tái hôn.

"Mẹ anh mạnh lắm," Tuấn thường nói vậy.

Nhưng Thảo nghĩ: mạnh hay cứng đầu?

Thảo lật tiếp album. Ảnh bốn anh em lúc nhỏ, đứng trước cái nhà cấp bốn ở quận 8. Ảnh bà Năm ngồi trên ghế xích đu công viên, mặt mệt mỏi.

Thảo cất album vào thùng. Tay chạm phải một cái hộp thiếc.

Hộp thiếc nhỏ, đỏ phai màu, có in hình hoa hồng. Loại hộp đựng bánh quy ngày xưa.

Thảo mở hộp ra.

Bên trong không có bánh.

Có ba cái phong bì màu vàng ố.

Thảo cầm một phong bì lên. Giấy mỏng, hơi giòn. Chữ viết tay bằng bút bi xanh, đã phai.

Không có tên người gửi. Chỉ có dòng chữ nhỏ: "Kính gửi chị Năm".

Thảo liếc sang Tuấn. Anh đang dọn thùng khác, không để ý.

Thảo mở phong bì thứ nhất.

Lá thư viết tay, giấy dòng kẻ ngang. Chữ viết thanh thoát, có nét đàn ông của thế hệ trước.

*"Chị Năm thân mến,*

*Tôi viết thư này sau nhiều đêm suy nghĩ.*

*Chúng ta quen nhau đã được hai năm. Tôi thấy chị là người phụ nữ tốt bụng, chăm chỉ, thương con. Bốn đứa nhỏ ngoan ngoãn lắm.*

*Tôi biết chị đã goá chồng được năm năm rồi. Tôi cũng góa vợ được ba năm. Nhà tôi ở Long An, có mảnh vườn nhỏ trồng cây ăn trái.*

*Tôi muốn cầu hôn chị.*

*Tôi hứa sẽ thương bốn đứa con như con ruột. Sẽ cho chúng đi học đầy đủ. Sẽ không để chị phải làm ca đêm nữa.*

*Mong chị suy nghĩ.*

*Kính.*

*Hải.*

*25/3/1985."*

Thảo đọc xong, ngồi im.

Tay run nhẹ.

Năm một nghìn chín trăm tám mươi lăm. Bà Năm ba mươi lăm tuổi.

Một người đàn ông tên Hải đã cầu hôn bà.

Và bà không trả lời.

Vì lá thư vẫn còn đây. Cất trong hộp thiếc. Giấu ở gác xép.

Thảo cầm phong bì thứ hai lên. Run tay mở ra.

Lại một lá thư.

Người khác.

Năm một nghìn chín trăm chín mươi hai.

*"Chị Năm,*

*Tôi là Toàn, thợ điện xưởng may.*

*Tôi ly dị vợ năm ngoái. Không có con.*

*Tôi thích chị từ lâu rồi. Thấy chị làm việc vất vả, tôi muốn giúp chị.*

*Nếu chị đồng ý, tôi sẽ thương bốn đứa con như con mình. Nhà tôi ở Bình Thạnh, rộng lắm.*

*Mong chị cho tôi cơ hội.*

*Toàn.*

*10/7/1992."*

Thảo nuốt nước bọt.

Phong bì thứ ba.

Năm hai nghìn không trăm lẻ một.

Lúc đó bà Năm năm mươi mốt tuổi.

Chữ viết bằng bút máy. Đẹp hơn hai lá trước.

*"Kính gửi chị Năm,*

*Tôi là Khiêm, láng giềng chị trên đường Lê Văn Sỹ.*

*Vợ tôi mất được hai năm. Không có con.*

*Tôi nghỉ hưu giáo viên trung học. Có lương hưu ổn định.*

*Nhìn chị nuôi bốn đứa con suốt hai mươi năm, tôi kính trọng chị lắm. Giờ các cháu đã lớn, chị có nghĩ đến việc có người bầu bạn không?*

*Tôi không dám nói mình hoàn hảo. Nhưng tôi hứa sẽ kính trọng chị, thương chị.*

*Mong chị suy nghĩ.*

*Kính.*

*Khiêm.*

*15/11/2001."*

Thảo ngồi im.

Ba lá thư.

Ba người đàn ông.

Ba lần cầu hôn.

Cả ba đều chân thành. Cả ba đều hứa thương bốn đứa con.

Nhưng không có lá thư nào có hồi âm.

Bà Năm giữ chúng trong hộp thiếc. Cất ở gác xép. Không ai biết.

"Em ơi, em xuống dọn bếp đi. Chiều nay người ta đến thắp hương." Tuấn gọi từ dưới nhà.

Thảo giật mình.

"Xuống ngay!" Thảo gọi lại.

Tay vẫn cầm ba phong bì.

Thảo liếc xuống cầu thang. Tuấn đã xuống tầng một.

Thảo nhét ba phong bì vào hộp thiếc. Nhét hộp vào túi tạp dề.

Đứng dậy. Phủi bụi trên quần.

Trong lòng như có cục đá.

Thảo nghĩ: mình vừa mở cửa phòng người khác mà không xin phép.

Nhưng đã mở rồi.

Và những gì nhìn thấy khiến Thảo không thể quên.

Thảo bước xuống cầu thang, từng bậc một.

Bà Năm đang ngồi trước bàn thờ ông nội, chắp tay. Môi mấp máy. Áo bà màu nâu sẫm, quần đen. Tóc bạc búi gọn.

Thảo đứng ở cửa bếp, nhìn bà.

Lần đầu tiên sau mười năm làm con dâu, Thảo nhìn bà Năm và tự hỏi:

Bà đã từ chối họ vì lý do gì?

Bà có hạnh phúc với quyết định của mình không?

Hay bà hối hận?

Thảo không biết.

Nhưng Thảo biết mình sẽ tìm hiểu.

Vì trong túi tạp dề, hộp thiếc vẫn còn đó.

Và ba lá thư vẫn chưa được trả lời.